ପରୀ

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତି

ପରିଚୟ

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ କଥାକାର କାହ୍ନୁଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କର ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ତଥା ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଉପନ୍ୟାସ ହେଉଛି ‘ପରୀ’ । ଜଣେ ସାଧାରଣ ପାଠକ ଭାବରେ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ବହିଟି ପଢ଼ିଲି, ମୋତେ ଲାଗିଲା ଯେପରି ମୁଁ ନିଜେ ସେହି ଗାଁର ଜଣେ ବାସିନ୍ଦା ଏବଂ ସେହି ଘରର ପ୍ରତିଟି ଘଟଣାର ସାକ୍ଷୀ । ଏହି କାହାଣୀଟି କେବଳ ଜଣେ ଅନାଥ ଝିଅର ଜୀବନ ସଂଗ୍ରାମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନବୀୟ ସମ୍ପର୍କ, ସାମାଜିକ ଜାତିପ୍ରଥା ଏବଂ ମଣିଷର ବଦଳୁଥିବା ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ନିଚ୍ଛକ ଚିତ୍ର ।

‘ପରୀ’ ଏକ ଅନାଥିନୀ କନ୍ୟାର କାହାଣୀ, ଯାହାର ପରିଚୟ କେବଳ ଏକ ନାମରେ ସୀମିତ । ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର କୋମଳ ବୟସରେ ଯିଏ ନିଜର ମା’କୁ ହରାଇଛି ଏବଂ ଜଣେ ଅଜ୍ଞାତ କୁଳଶୀଳା ଭାବରେ ଏକ ଜମିଦାର ଘରେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଛି, ତାହାରି ଉପରେ ଏହି ବହିଟି ପର୍ଯ୍ୟବେସିତ । ବହିଟିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗୋଟିଏ ପରିବାରର ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଏବଂ ସେହି ଘର ଭିତରେ ‘ପରୀ’ ନାମକ ଏହି ପିଲାଟି କିପରି ତେରବର୍ଷ କାଳ ନିଜକୁ ଗଢ଼ିଛି, ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବେଶକୁ ନେଇ ଗଢ଼ାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ସାମାଜିକ ପ୍ରଥା, ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ଏବଂ ମାନବୀୟ ସମ୍ବେଦନା ଏକାଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ଏକ ଭୟଙ୍କର କାଳବୈଶାଖୀ ଝଡ଼ର ରାତିରୁ ହୋଇଛି, ଯାହା ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ପରୀର ଜୀବନର ଅନିଶ୍ଚିତତାକୁ ଦର୍ଶାଏ । ଏହି ସମୟର ସମାଜରେ ଜଣେ ଅନାଥ କିମ୍ବା 'ଛତରଖାଇ' କନ୍ୟାର ସ୍ଥାନ କେଉଁଠି, ତାହା ପରୀର ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଅତି ନିଚ୍ଛକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । ଗାଁର ଜମିଦାର ଶଙ୍କର ବାବୁଙ୍କ ଘରେ ପରୀ ଏକ ଅଜ୍ଞାତକୁଳଶୀଳା ଭାବେ ଆଶ୍ରୟ ପାଏ, ମାତ୍ର ସେଠାରେ ତାକୁ ‘ଭଣ୍ଡାରୁଣୀର ଝିଅ’ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ।

ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଜାତି ଓ କୁଳ ମଣିଷର ପରିଚୟ ସ୍ଥିର କରୁଥିଲା, ଏଣୁ ପରୀ ଯେତେ ସୁନ୍ଦର କିମ୍ବା ଗୁଣବତୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଘରର ଦାସୀ ହୋଇ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ଥିଲା । ସମାଜର କଟକଣା ଏବଂ ଘରର ସାନ ସାଆନ୍ତାଣୀ ସୁମତିଙ୍କର ସନ୍ଦେହୀ ମନୋଭାବ କାହାଣୀଟିକୁ ଏକ ଜଟିଳ ରୂପ ଦେଇଛି । ନନ୍ଦପୁର ଗାଁର ଏହି ପରିବେଶରେ ଲୋକକଥା, ରାଜନୀତି ଏବଂ ପାରିବାରିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଯେଉଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିଛି, ତାହା ପାଠକକୁ ସେହି ପୁରୁଣା ଦିନର ଓଡ଼ିଆ ପଲ୍ଲୀ ଜୀବନକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ପଟେ ସ୍ନେହର ସ୍ରୋତ ଅଛି ତ ଅନ୍ୟପଟେ ଘୃଣା ଓ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତାର ପ୍ରାଚୀର ।

ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର

ପରୀ: କାହାଣୀର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ । ଏକ ଅନାଥିନୀ, ଯିଏ ନିଜର ଦାସୀ ପରିଚୟରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠି ସ୍ନେହ ଓ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି ।

ପରୀ-ମା: ପରୀର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ, ଜଣେ ଭଣ୍ଡାରୁଣୀ । ଏକ ଝଡ଼ର ରାତିରେ ସେ ପରୀକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥିଲା, ଯାହା ପରୀ ପାଇଁ ଏକ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଦୁଃଖର ସ୍ମୃତି ହୋଇ ରହିଛି ।

ଶଙ୍କର ବାବୁ: ପରିବାରର ପୂର୍ବତନ ମୁରବୀ, ଯିଏ ପରୀକୁ ପ୍ରଥମେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ବେଳେ ତାକୁ ନିଜର ଝିଅ ଭଳି ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଭାଗ ଦେଇଯାଇଥିଲେ ।

ମଙ୍ଗଳା: ଶଙ୍କର ବାବୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ପରୀକୁ ଖୁବ୍ ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ ।

ସୁମତି (ଖୁଡ଼ୀ): ଶଙ୍କରଙ୍କ ସାନ ଜାଆ । ସେ ପ୍ରଥମେ ପରୀକୁ ଘୃଣା ଓ ମାଡ଼ଗାଳି ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରେ ତା’ର ସେବା ଓ ଗୁଣରେ ବଶ ହୋଇ ତାକୁ ନିଜର କନ୍ୟାରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ।

ମକର: ସୁମତିଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ । ଜଣେ ବଳିଷ୍ଠ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ବ୍ୟକ୍ତି । ପରୀ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଏକ ସ୍ନେହଭରା ଓ ସମ୍ମାନଜନକ ଦୃଷ୍ଟି ରହିଛି ।

କୁବେର: ଶଙ୍କରଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ । ସେ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ କଟକରେ ରହୁଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ପରୀକୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଜଟିଳ ଭାବାବେଗ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।

କୁନ୍ତଳା: ଶଙ୍କରଙ୍କ ଝିଅ ଓ ପରୀର ପିଲାଦିନର ସାଥୀ । ବିବାହ ପରେ ସେ ପରୀକୁ ନେଇ କିଛିଟା ସନ୍ଦେହ ଓ ଅଭିମାନ କରିଛି ।

ବିଦୁର: ପରିବାରର ସାନ ପୁଅ, ଯିଏ ପରୀକୁ ‘ଦେଈ’ ବୋଲି ଡାକେ ଓ ତାକୁ ଅତି ଭଲପାଏ ।

ରାଈ: ଘରର ପୁରୁଣା ପରିଚାରିକା, ଯିଏ ଗାଁର ସବୁ ମିଛ-ସତ ଖବର ରଖେ ଓ ପରୀର ଭାବନାକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରେ ।

ଦୁଲୀ: ଜଣେ କାମିକା ସ୍ତ୍ରୀଲୋକ, ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ ଜୀବନ କାହାଣୀ ଖୁବ୍ ସଂଘର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ

‘ପରୀ’ର କାହାଣୀ ହେଉଛି ଅବହେଳା ଓ ଘୃଣା ଭିତରେ ବଢ଼ିଥିବା ଜଣେ କନ୍ୟାର ସ୍ନେହ ଓ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ସ୍ଥାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ସଂଗ୍ରାମ । ମାତ୍ର ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପରୀକୁ ତା’ର ମା’ ଏକ ଝଡ଼ର ରାତିରେ ଶଙ୍କର ବାବୁଙ୍କ ଘର ବାରଣ୍ଡାରେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥିଲା । ସେହି ଦିନଠାରୁ ସେ ଘରର ଅଇଁଠା ପାଦୁକ ଖାଇ ଏବଂ ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗାଳିମାଡ଼ ସହି ନିଜକୁ ଗଢ଼ିଛି । ଘରର ବଡ଼ବୋହୂ ମଙ୍ଗଳା ତାକୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାନବୋହୂ ସୁମତି ତାକୁ ସଦାବେଳେ ଘୃଣା ଓ ତାଡ଼ନା କରୁଥିଲେ ।

କାହାଣୀର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ ଆସେ ଯେତେବେଳେ ଘରର କର୍ତ୍ତା ଶଙ୍କର ବାବୁ କର୍କଟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି । ପରୀ ଦିନରାତି ଏକ କରି ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା କରିଥିଲା, ତାହା ଦେଖି ଶଙ୍କର ବାବୁ ବିମୋହିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନିଜ ଝିଅ କୁନ୍ତଳା କିମ୍ବା ପୁଅ କୁବେର ଯେଉଁଠି ରୋଗର ଗନ୍ଧ ସହି ନପାରି ଦୂରେଇ ରହୁଥିଲେ, ପରୀ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପୂଜ-ରକ୍ତକୁ ଧୋଇ ସେବା କରିଥିଲା । ଏଥିରେ ଖୁସିହୋଇ ଶଙ୍କର ବାବୁ ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ ପରୀ ନାମରେ କିଛି ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଅର୍ଥ କରିଦେଇ ଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ସେ ଜଣେ 'ଅଜ୍ଞାତକୁଳଶୀଳା'ରୁ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଧିକାରିଣୀ ପାଲଟିଥିଲା ।

ପରୀର ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଘରର ପରିବେଶରେ ଏକ ପ୍ରକାର ମାନସିକ ଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ସୁମତିଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଆସେ ଯେ ପରୀ ହୁଏତ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ମକର କିମ୍ବା ବଡ଼ ପୁଅ କୁବେରଙ୍କୁ ନିଜର ରୂପ ମାଧ୍ୟମରେ ବଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି । ବିଶେଷ କରି କୁବେର, ଯିଏ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ କଟକରେ ରହୁଥିଲେ, ଗାଁକୁ ଫେରିବା ପରେ ପରୀର ସେବା ଓ ଗୁଣକୁ ଦେଖି ତା’ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି । ଅନ୍ୟପଟେ, କୁନ୍ତଳା ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ପରୀକୁ ନିଜ ଶାଶୁଘରର ଜଣେ ବାରିକ ଶୁକୁଟା ସହ ବିବାହ କରାଇ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଯାହା ପରୀର ମନରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ଦିଏ ।

କାହାଣୀର ଚରମ ସୀମା ପହଞ୍ଚେ ଯେତେବେଳେ ସୁମତି ପରୀକୁ ଭୟଙ୍କର ମାଡ଼ ମାରନ୍ତି ଏବଂ ତାକୁ ଘରୁ ବାହାର କରିଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି । ସେହି ସମୟରେ କୁବେର ଆସି ପରୀର ପକ୍ଷ ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ତାକୁ ନିଜର ‘ସୁନା ଭଉଣୀ’ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି । କୁବେରଙ୍କର ଏହି ଗୋଟିଏ ଉକ୍ତି ସୁମତିଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣେ । ସେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ଯେ ପରୀ ଜଣେ କୁଳଟା ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା । ଶେଷରେ ପରୀ ଦାସୀରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠି ସେହି ଘରର ସମ୍ମାନିତ କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ ହୁଏ ।

ଉପସଂହାର

କାହ୍ନୁଚରଣଙ୍କ 'ପରୀ' ଉପନ୍ୟାସଟି କେବଳ ଏକ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସମାଜର କଠୋରତା ବିରୁଦ୍ଧରେ ମାନବିକତାର ଏକ ବିରାଟ ବିଜୟ । ଜନ୍ମଗତ ପରିଚୟ କେବେବି ଜଣେ ମଣିଷର ଚରିତ୍ର ନିରୂପଣ କରିପାରେ ନାହିଁ ଏହା ଏଥିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ପରୀ ନିଜର ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସେବା ଓ ନିଷ୍ଠା ବଳରେ ପ୍ରମାଣ କରିଦେଇଛି ଯେ ସ୍ନେହ ଆଗରେ ସବୁ ଘୃଣା ପରାଜିତ ହୁଏ । ସୁମତିଙ୍କ ପରି ଜଣେ କଠୋର ଓ ସନ୍ଦେହୀ ମହିଳାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପରୀର ଚରିତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ଶେଷ ଭାଗରେ କୁବେରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରୀକୁ ‘ଭଉଣୀ’ର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେବା ଏବଂ ପରୀର ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବାର ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିବା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସମାଜ ଯେତେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ସତ୍ୟତା ଓ ପବିତ୍ରତା ଉପରେ ଅଟଳ ରହେ, ତେବେ ଦିନେ ନା ଦିନେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନ୍ୟାୟ ପାଇବ ।